Sahan Media Muqdisho: Ka dib go’aankii Israa’iil ay ku aqoonsatay Somaliland, oo ah gobol ka mid ah Soomaaliya, ayaa Turkiga, dhowr waddan oo Bariga Dhexe iyo Afrikaan ah, iyo hay’ado caalami ah, soo saaray jawaab celin is daba joog ah.
Afhayeenka wasaaradda arrimaha dibadda ee Turkiga Oncu Keceli ayaa sheegay in hadalka Israa’iil ee aqoonsiga Somaliland uu ka dhigan yahay tusaale cusub oo ah tallaabooyin sharci darro ah oo ay qaaday xukuumadda Ra’iisul Wasaare Benjamin Netanyahu, kaas oo looga dan leeyahay in lagu abuuro xasillooni darro heer gobol iyo mid caalami ah.
Keceli waxa uu carabka ku adkeeyay in tallaabadan ay ka dhigan tahay faragelin qaawan oo lagu hayo arrimaha gudaha ee Soomaaliya, isagoo xusay in go’aannada la xiriira mustaqbalka dalka iyo gobollada waqooyi ee ka go’ay Soomaaliya ay tahay inay ka tarjumaan rabitaanka Soomaalida oo dhan.
Keceli oo dib u xaqiijinaya sida ay Turkiga uga go’an tahay nabadda iyo ammaanka Geeska Afrika, ayaa sheegay in Ankara ay si adag u taageersan tahay midnimada dhuleed ee Soomaaliya, ayna sii wadi doonto garab istaagga shacabka Soomaaliyeed.
Madaxweynaha Soomaaliya iyoMadaxweynaha Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed Soomaaliya
Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa sheegay in tallaabada Israa’iil ay ka soo horjeedo sharciga caalamiga ah, ayna ka dhigan tahay faragelin aan la aqbali karin oo ay ku hayso arrimaha gudaha ee Soomaaliya, isagoo carrabka ku dhuftay in “Soomaaliya iyo dadkeedu ay yihiin hal: oo aan kala maarmin kalana qeybsamin”.
Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya ayaa ku gacan seyrtay tallaabadaas oo ay ku tilmaantay mid sharci darro ah, iyadoo dib u xaqiijineysa madax banaanida iyo midnimada dhuleed ee dalka iyadoo la raacayo axdiyada caalamiga ah iyo kuwa gobolka.
Madaxweynaha Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed Soomaaliya C/casiis Xasan Maxamed ayaa sidoo kale cambaareeyey tillaabadaas qoraal uu soo dhigay bartiisa bulshada ee X ka , wuxuuna yiri: “Waxaan si adag u diidayaa go’aanka Ra’iisul Wasaare Netanyahu uu ku aqoonsaday Somaliland.
Isagoo hadalkiisa sii wata ayuu yiri: “Tani waxay xadgudub ku tahay shuruucda caalamiga ah, waxayna halis ku tahay madax-bannaanida iyo midnimada Soomaaliya.”
Masar
Wasiirka arrimaha dibadda Masar Badar Abdelatty ayaa taleefoon kula xiriiray dhiggiisa Soomaaliya,Turkiye, iyo Jabuuti, isagoo diiday oo cambaareeyay go’aanka Israel, sida ay sheegtay wasaaradda arrimaha dibadda.
Wasaaraddu waxay carrabka ku adkaysay in aan la aqbali karin tallaabo kasta oo hal dhinac ah oo ku xad-gudbaysa madax-bannaanida Soomaaliya ama lagu wiiqayo xasilloonideeda, oo ay ku jiraan isku dayo lagu soo rogo maamullo barbar socda.
Midowga Afrika
Ururka Midowga Afrika (AU) waxa kale oo uu diiday aqoonsi kasta oo Somaliland la siiyo, isagoo caddeeyay inay si hagar la’aan ah uga go’an tahay midnimada, madax-bannaanida iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya.
“Guddoomiyaha Komishanka, Maxamuud Cali Yuusuf, waxa uu si adag u diidayaa hindise kasta ama tallaabo kasta oo lagu doonayo in Somaliland loogu aqoonsado maamul madax-bannaan,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeedka ay kooxdu soo dhigtay X ka, waxaanay ka digtay in tillaabooyinka noocan ahi khatar ku yihiin nabadda iyo xasilloonida qaaradda oo dhan. Waxay intaas ku dartay in Somaliland ay weli tahay qayb ka mid ah Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.
Golaha Iskaashiga Khaliijka
Xoghayaha Guud ee Golaha Iskaashiga Khaliijka, Jasem Mohamed Albudaiwi, ayaa cambaareeyay oo diiday go’aanka Israa’iil ay ku aqoonsatay Somaliland, isagoo ka digay inay wiiqi karto xasilloonida Geeska Afrika, isla markaana khatar gelinaysa inay kordhiso xiisadda gobolka oo dhan.
Jaamacadda Carabta
Xoghayaha guud ee Jaamacadda Carabta Axmed Aboul Gheit ayaa go’aanka Israa’iil ku tilmaamay mid aan la aqbali karin, isaga oo ku tilmaamay mid si cad u jabinaya sharciga caalamiga ah.
Waxa uu ka digay in aqoonsiga hal dhinac uu ka dhigan yahay faragelinta arrimaha gudaha ee Soomaaliya oo uu dhigayo tallaabo khatar ah.
USA
Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump ayaa Jimcihii sheegay in aanu ku talo jirin in uu si degdeg ah u raaco Israel aqoonsigeeda Somaliland.
“Wax walba daraasad ayaa lagu hayaa…Waan baran doonaa, waxaan daraaseeyaa waxyaabo badan, mar walbana waxaan qaataa go’aamo wanagsan waxayna noqdaan kuwo sax ah,” Trump ayaa u sheegay New York Post.
Soo jeedinta Somaliland ee ah in Maraykanka la siiyo fursad uu ku heli karo deked ku taal gacanka cadmeed ee istaraatiijiyadeed ee muhiimka ah, Trump waxa uu si diidmo ah uga jawaabay.
Venezuela
Venzuela waxa ay sidoo kale xaqiijisay in ay taageereyso madax banaanida, midnimada, iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya ee ku dhex jira xudduudaha caalamiga ah ee la aqoonsan yahay.
“Mabda’aani waa lama taabtaan, wuxuuna aasaas u yahay nabadda iyo xasilloonida Geeska Afrika iyo guud ahaan caalamka,” ayuu yiri wasiirka arrimaha dibadda ee Venezuela Yvan Gil Pinto oo la hadlayay Telegram.
Urur Goboleedka IGAD
IGAD waxay mar kale xaqiijisay inay ka go’an tahay midnimada, madaxbannaanida iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya, iyadoo diiday aqoonsi kasta oo hal dhinac ah oo ka soo horjeeda shuruucda caalamiga ah.
Isbaheysiga ganacsiga ee fadhigiisu yahay dalka Jabuuti ayaa ku baaqay wadahadal, iskaashi gobolka, iyo taageerada nabadda iyo xasilloonida gobolka.
Qatar
Qatar waxa ay sidoo kale ka dhawaajisay mucaaradad adag, iyadoo ku tilmaantay go’aanka ay ku aqoonsatay Somaliland mid halis ah iyo tallaabo hal dhinac ah oo ka hor imanaysa shuruucda caalamiga ah, xadgudubna ku ah madax-banaanida, midnimada, iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya.
War saxaafadeed ka soo baxay dowladda Khaliijka ayaa lagu diiday in la sameeyo ama lagu soo rogo maamullo is barbar socda oo wax u dhimaya midnimada Soomaaliya, iyadoo sidoo kale xaqiijisay in Qatar ay si buuxda u taageersan tahay hay’adaha sharciga ah iyo ilaalinta amniga iyo xasilloonida dalka.
Wasaaraddu waxa ay intaa ku dartay in taa beddelkeeda ay Israa’iil aqoonsato Dawladda Falastiin oo ay ka shaqeyso sidii loo soo afjari lahaa dagaalka Marinka Gaza, iyadoo ku eedaysay Israa’iil inay wiiqayso sharcinimada caalamiga ah, isla markaana ay hurinayso xasillooni-darrada gobolka.
Amiirka Qatar Tamim bin Hamad Al Thani ayaa khadka taleefoonka ugu sheegay Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud in Doha ay si buuxda u taageersan tahay madax banaanida iyo madaxbanaanida dhuleed ee Soomaaliya.
Yemen
Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Yemen ayaa ka dhawaajisay inay si buuxda u taageersan tahay madax-bannaanida, midnimada iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya, iyadoo diidday tallaabo kasta ama baaqyo u dhexeeya Israa’iil iyo Somaliland oo ay ku tilmaantay kuwo aan waxba ka jirin oo xad-gudub ku ah shuruucda caalamiga ah.
Falastiin
Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Falastiin ayaa sidoo kale xaqiijisay inay taageerto midnimada, madaxbannaanida iyo madaxbannaanida Soomaaliya, iyadoo diiday aqoonsiga Israel ee Somaliland oo ah tallaabo wax u dhimaysa xasilloonida dalka, khatarna ku ah gobolka.
Waxay ku eedaysay Tel Aviv inay Somaliland u adeegsanayso siyaasado khalkhal gelinaya, oo ay ku jirto dhinaca Falastiiniyiinta ee Gaza.
Xamaas
Xamaas ayaa Sabtidii diiday qorshayaal ay Israa’iil ku doonaysay inay xoog kaga barakiciso Falastiiniyiinta Gaza, oo ay ku gayso Somaliland, ka dib markii Tel Aviv ay aqoonsatay Somaliland.
Warbixin ay kooxdu soo saartay ayay ku sheegtay inay diidayso “is-weydaarsiga aqoonsiga Somaliland iyo hay’adda dambiilayaasha ah ee Sahyuuniyadda,” iyagoo ku sifeeyay tillaabada mid “hordhac khatar ah” iyo “isku day aan la aqbali karin oo lagu doonayo in lagu helo sharci been abuur ah.”
Iran
Iran ayaa Sabtidii si adag u cambaaraysay aqoonsiga Israel ee Somaliland oo ay ku tilmaantay “xadgudub qaawan oo ka dhan ah madax-banaanida iyo madax-banaanida dhuleed ee Soomaaliya.”
Af hayeenka wasaaradda arrimaha dibadda Esmail Baghaei ayaa ku tilmaamay tillaabadan mid xaasidnimo ah, isagoo carrabka ku adkeeyay baahida loo qabo “ilaalinta qarannimada, midnimada iyo wadajirka dhuleed” ee Soomaaliya, wuxuuna sheegay in siyaasadda Israel tahay in xasillooni darro lagu sameeyo dalalka gobolka iyo in ay sii xumeyso amni-darrada ka jirta Badda Cas iyo Geeska Afrika.
Isaga oo taageeraya cambaaraynta OIC iyo AU, Baghaei waxa uu ku booriyay “tallaabo go’aan” oo beesha caalamku ay “dhex dhexaad ka dhigtaan balaadhinta iyo tillaabada khatar-abuurka ah ee uu qaadayo taliska qabsaday.”
Suudaan
Wasaaradda arrimaha dibadda ee Suudaan ayaa sheegtay in aqoonsiga Israel ee Somaliland uu ka dhigan yahay tallaabo khatar ah oo wiiqaysa xasilloonida iyo ammaanka gobolka oo dhan.
Waxay xaqiijisay in Suudaan ay si buuxda u taageersan tahay midnimada Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya iyo madax-bannaanideeda dhammaystiran ee dhammaan dhulkeeda iyo xudduudaha caalamku aqoonsan yahay.
Pakistan
Pakistan waxay cambaaraysay aqoonsiga Israel ee Somaliland oo uu ku tilmaamay “daandaansi iyo sharci darro.”
Islamabad waxay sheegtay inay si adag u cambaaraynayso iskuday kasta oo lagu wiiqayo madax-banaanida, midnimada, iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya, iyadoo diiday tallaabada Israel ee ku aadan Somaliland oo ka tirsan Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.”
Waxay dib u xaqiijisay “taageerada buuxda ee ay u hayso madax banaanida, midnimada, iyo midnimada dhuleed” ee Soomaaliya.
Sucuudiga
Sacuudi Carabiya ayaa sheegtay in tallaabada Israa’iil ay ku lug leedahay “tallaabooyin gooni-goosad ah” oo ka soo horjeeda sharciga caalamiga ah. War qoraal ah oo ka soo baxay Wasaaradda Arrimaha Dibadda Sacuudiga ayaa hoosta ka xariiqay in Boqortooyada Sacuudiga ay si buuxda u taageersan tahay madax banaanida Soomaaliya iyo midnimada iyo wadajirka dhulkeeda.
Riyadh ayaa sidoo kale diiday “isku dayo lagu doonayo in lagu abuuro hay’ado is barbar socda” kuwaas oo wiiqaya xasilloonida Soomaaliya waxayna sheegtay inay taageerto hay’adaha dowliga ah ee dalka ee sharciga ah.
